Ιστορία Dental Trauma Guide

Το 1962 ελήφθη μια σημαντική απόφαση στο Τραυματολογικό Κέντρο του Τμήματος Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Κοπεγχάγης: να τηρείται περιοδικό αρχείο παρακολούθησης όλων των ασθενών που αντιμετωπίζονταν για τραυματικά περιστατικά των δοντιών και του γναθοπροσωπικού συστήματος.

Εκείνη την εποχή, το τμήμα είχε την αποκλειστική ευθύνη για τη θεραπεία τραυματικών οδοντικών κακώσεων στην ανατολική Δανία, περιοχή που εξυπηρετούσε πληθυσμό σχεδόν δύο εκατομμυρίων κατοίκων.

Οι θεραπευτικές αρχές που εφαρμόζονταν εκείνη την εποχή βασίζονταν στο εγχειρίδιο του 1960 “The Classification and Treatment of Traumatic Dental Injuries” του R.G. Ellis (1), ένα βιβλίο που στηριζόταν κυρίως σε αναφορές περιστατικών και απόψεις ειδικών.

Λόγω της έλλειψης αξιόπιστου επιστημονικού υλικού στον τομέα της οδοντιατρικής τραυματολογίας, το χαμηλό αυτό επίπεδο τεκμηρίωσης αποτελούσε τη μοναδική διαθέσιμη βάση για τη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων.

Σύντομα κατέστη προφανές, μέσα από τις επισκέψεις επανεξέτασης των ασθενών με τραυματισμούς, ότι τα θεραπευτικά σχήματα που βασίζονταν σε αυτές τις πηγές πληροφοριών οδηγούσαν συχνά σε σοβαρές επιπλοκές κατά την επούλωση.

Αυτές οι επιπλοκές αναδείχθηκαν μέσα από μια σειρά αναδρομικών μελετών, οι οποίες κάλυπταν (7), ολικές εκγομφώσεις μεεπανατοποθέτηση (2, 3), κατάγματα ρίζας(4, 5), κατάγματα φατνιακού οστού (6) και κατάγματα γνάθων (6). Οι επιπλοκές στην επούλωση που εντοπίστηκαν κατά τις κλινικές και ακτινογραφικές επανεξετάσεις περιλάμβαναν νέκρωση πολφού, ενασβεστίωση πολφού, προοδευτική απορρόφηση ρίζας, απώλεια φατνιακού οστού και απώλεια δοντιού.

Μια προσπάθεια να καθιερωθεί μια αιτιώδης σχέση μεταξύ του τύπου και της έκτασης του τραύματος, της μεθόδου θεραπείας και της επακόλουθης εμφάνισης επιπλοκών παρεμποδίστηκε σοβαρά από τα ελλιπή δεδομένα στους φακέλους των ασθενών, καθώς και από την ανεπαρκή αρχική ακτινογραφική τεκμηρίωση της έκτασης του τραύματος. Το πρώτο βήμα για τη διόρθωση αυτής της κατάστασης ήταν η καθιέρωση ενός συστήματος ταξινόμησης των τραυματισμών των δοντιών, που να καλύπτει όλους τους πιθανούς τραυματισμούς των σκληρών οδοντικών ιστών, των περιοδοντικών ιστών και του φατνιακού οστού. Ως πρότυπο επιλέχθηκε το σύστημα ταξινόμησης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και προστέθηκαν ορισμένες ελλείπουσες κατηγορίες τραυματισμών (διάσειση, χαλάρωση και πλάγια μετατόπιση) ώστε να καλυφθούν όλα τα βιολογικά διακριτά σενάρια τραυματισμού. Το εν λόγω σύστημα ταξινόμησης έχει έκτοτε τύχει ευρείας αποδοχής και έχει χρησιμοποιηθεί σε όλες τις επόμενες μελέτες μας για τραυματισμούς.

Για τη βελτίωση της ποιότητας των φακέλων τραύματος των ασθενών στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο και την αύξηση της αξίας τους για ερευνητικούς σκοπούς, αναπτύχθηκε και εφαρμόστηκε το 1966 μια τυποποιημένη φόρμα καταγραφής τραυματισμών. Το τυποποιημένο αυτό αρχείο ασθενούς ήταν αρκετά εκτενές και περιείχε όλες τις απαραίτητες λεπτομέρειες σχετικά με τον τύπο και την έκταση του τραυματισμού, τα χαρακτηριστικά του ασθενούς (π.χ. στάδιο ανάπτυξης της ρίζας, ηλικία και φύλο), καθώς και πληροφορίες για τη θεραπεία που δόθηκε. Συνολικά συλλέγονταν 65 διαφορετικά στοιχεία για κάθε ασθενή που είχε υποστεί τραυματισμό. Το 1969 αναπτύχθηκε μια τυποποιημένη ακτινογραφική εξέταση, η οποία περιλάμβανε 4 προβολές για κάθε τραυματισμένο δόντι και το 1971 προστέθηκε φωτογραφική τεκμηρίωση, η οποία περιλάμβανε μια φωτογραφία του προσώπου και της στοματικής περιοχής για την καταγραφή τραυματισμών στα χείλη, καθώς και μετωπιαίες και αξονικές φωτογραφίες των τραυματισμένων δοντιών (16). Για τη συμπλήρωση των αρχικών φακέλων πραγματοποιούνταν επανεξετάσεις σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα, τα οποία είχαν επιλεγεί βάσει εμπειρίας ως τα καταλληλότερα για την αναγνώριση επιπλοκών στην επούλωση. Όποτε η θεραπεία αποτύγχανε και τα δόντια αφαιρούνταν, αποστέλλονταν στο Τμήμα Στοματικής Παθολογίας της Οδοντιατρικής Σχολής, το οποίο διατηρούσε στενούς δεσμούς με το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο (ο κύριος συγγραφέας κατείχε διπλή θέση και στα δύο ιδρύματα). Τη δεκαετία του 1970 και του 1980 είχε συγκεντρωθεί επαρκής ποσότητα τυποποιημένων δεδομένων ώστε να καταστεί δυνατή η διεξαγωγή προοπτικών κλινικών μελετών τραύματος, και συνολικά έχουν πλέον ολοκληρωθεί 80 δημοσιεύσεις που καλύπτουν όλες τις κατηγορίες τραυματισμών τόσο στη νεογιλή όσο και στη μόνιμη οδοντοφυΐα (2–80, 156).

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρουσιάστηκε μια μοναδική ευκαιρία για την πραγματοποίηση πειραματικής οδοντιατρικής τραυματολογίας, όταν στον κύριο συγγραφέα δόθηκε η άδεια να διεξάγει έρευνα σε πιθήκους που χρησιμοποιούνταν στο Δανέζικο Ινστιτούτο Ορού· τα ζώα αυτά χρησιμοποιούνταν ως δότες νεφρού για την παραγωγή εμβολίων κατά της πολιομυελίτιδας. Τα πειράματα που πραγματοποιήθηκαν σε αυτούς τους πιθήκους οδήγησαν σε 65 μελέτες πειραματικής οδοντιατρικής τραυματολογίας, περιλαμβανομένων και ορισμένων in vitro μελετών (81–146).

Στην επόμενη ενότητα θα περιγραφεί ο όγκος των κλινικών και πειραματικών πληροφοριών που είναι διαθέσιμες για κάθε τύπο τραύματος. Αυτές οι πληροφορίες είναι ουσιώδεις, καθώς διαμορφώνουν την προσέγγιση που χρησιμοποιείται από τον/την Οδηγό Οδοντιατρικής Τραυματολογίας για κάθε κατηγορία οδοντικού τραύματος σε σχέση με τη διάγνωση και θεραπευτική επιλογή και καθορισμός πρόγνωσης.

Τραυματισμοί περιοδοντικών ιστών-Μετατοπίσεις

Διάσειση, χαλάρωση, μερική εκγόμφωση, πλάγια μετατόπιση και εμβύθιση που αφορούσαν τη μόνιμη οδοντοφυΐα αναλύθηκαν σε μια σειρά προοπτικών μελετών (16, 17, 20, 21, 22, 66–69) και επιπλοκές της επούλωσης όπως νέκρωση πολφού, ενασβεστίωση πολφού (22), εξωτερική και εσωτερική απορρόφηση 29), παροδική και μόνιμη απώλεια οστού (16, 17) και παροδική απώλεια οστού στην περιοχή του ακροριζίου αναλύθηκαν λεπτομερώς (21-46). Η αιτιολογία και η παθογένεση της νέκρωσης του πολφού εξετάστηκαν ειδικά σε σχέση με τον τύπο μετατόπισης και το στάδιο ανάπτυξης της ρίζας (17). Η αιτιολογία και η παθολογία της ενασβεστίωσης του ριζικού σωλήνα (PCO) αποτέλεσε μια ακόμη επιπλοκή επούλωσης του πολφού που μελετήθηκε, και διαπιστώθηκε ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της εμφάνισης της απόφραξης και της αρχικής μετατόπισης (διακοπή της αγγείωσης ακρορριζικά) καθώς και του σταδίου ανάπτυξης της ρίζας (22).Η μακροχρόνια επίδραση της ενασβεστίωσης του ριζικού σωλήνα (δηλαδή έως και 20 έτη) αναλύθηκε σε μια κοινή μελέτη με της Dr. A. Robertson από την Οδοντιατρική Σχολή του Γκέτεμποργκ, Σουηδία, και διαπιστώθηκε μια ελαφρώς αυξημένη ετήσια πιθανότητα νέκρωσης του πολφού για δόντια με ενασβεστίωση του ριζικού σωλήνα (37).

Ολική εκγόμφωση και επαναφύτευση δοντιού

Η πρώτη κλινική αναδρομική μελέτη 110 επαναφυτευμένων δοντιών δημοσιεύθηκε το 1966 και έδειξε σημαντική συσχέτιση μεταξύ της διάρκειας του εξωστοματικού ξηρού χρόνου και των επακόλουθων επιπλοκών στην επούλωση, όπως η νέκρωση του πολφού και η προοδευτική απορρόφηση της ρίζας (2, 3). Μια μελέτη 22 εξαγμένων και ιστολογικά εξετασμένων ανθρώπινων δοντιών έδειξε ότι τα επεισόδια απορρόφησης της ρίζας μπορούσαν να διακριθούν σε επιφανειακή απορρόφηση, φλεγμονώδη απορρόφηση και απορρόφηση αντικατάστασης (2, 3)· μια ορολογία που αργότερα τροποποιήθηκε σε απορρόφηση σχετιζόμενη με την επιδιόρθωση, φλεγμονώδη απορρόφηση σχετιζόμενη με λοίμωξη και απορρόφηση σχετιζόμενη με αγκύλωση (οστική αντικατάσταση).
Μια ιστολογική μελέτη έδειξε ότι η εξωτερική απορρόφηση φλεγμονώδους αιτιολογίας οφείλεται στην παρουσία μικροβίων εντός του ριζικού σωλήνα και των οδοντινοσωληναρίων (3), ενώ μια κλινική μελέτη έδειξε ότι η συμβατική ενδοδοντική θεραπεία μπορούσε να προλάβει και να αναστείλει την εξωτερική φλεμγονώδη απορρόφηση σε περίπου 10% των περιπτώσεων (2). Λίγα χρόνια αργότερα διαπιστώθηκε ότι το υδροξείδιο του ασβεστίου ήταν αποτελεσματικό στην πρόληψη και αναστολή της εξωτερικής φλεγμονώδους απορρόφησης σε ποσοστό 90% των περιπτώσεων (12).
Επιπλοκές επούλωσης των περιοδοντικών ιστών αναλύθηκαν και διαπιστώθηκε ισχυρή συσχέτιση μεταξύ των περιστατικών απορρόφησης της ρίζας και του τύπου μετατόπισης (66–69). Επιπλέον, στις ενσφηνώσεις βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της επιλογής της αρχικής θεραπείας και της συχνότητας επακόλουθης απορρόφησης της ρίζας (51–53).

Η πρώτη κλινική αναδρομική μελέτη 110 επαναφυτευμένων δοντιών δημοσιεύθηκε το 1966 και έδειξε σημαντική συσχέτιση μεταξύ της διάρκειας του εξωστοματικού ξηρού χρόνου και των επακόλουθων επιπλοκών στην επούλωση, όπως η νέκρωση του πολφού και η προοδευτική απορρόφηση της ρίζας (2, 3). Μια μελέτη 22 εξαγμένων και ιστολογικά εξετασμένων ανθρώπινων δοντιών έδειξε ότι τα επεισόδια απορρόφησης της ρίζας μπορούσαν να διακριθούν σε επιφανειακή απορρόφηση, φλεγμονώδη απορρόφηση και αντικαταστατική απορρόφηση (2, 3)· μια ορολογία που αργότερα τροποποιήθηκε σε απορρόφηση σχετιζόμενη με την επανόρθωση, φλεγμονώδη απορρόφηση σχετιζόμενη μικροβιακής αιτιολογίας και απορρόφηση σχετιζόμενη με αγκύλωση (οστική αντικατάσταση).

Μια ιστολογική μελέτη έδειξε ότι η εξωτερική φλεγμονώδη απορρόφηση οφείλεται στην παρουσία μικροβίων εντός του ριζικού σωλήνα και των οδοντινοσωληναρίων (3), ενώ μια κλινική μελέτη έδειξε ότι η συμβατική ενδοδοντική θεραπεία μπορούσε να προλάβει και να αναστείλει την εξωτερική φλεγμονώδη απορρόφηση μιρκοβιακής αιτιολογίας σε περίπου 10% των περιπτώσεων (2). Λίγα χρόνια αργότερα διαπιστώθηκε ότι το υδροξείδιο του ασβεστίου ήταν αποτελεσματικό στην πρόληψη και την αναστολή της εξωτερικής φλεγμονώδους απορρόφησης σε ποσοστό 90% των περιπτώσεων (12).
Το 1994 δημοσιεύθηκε η πρώτη προοπτική μελέτη 400 επαναφυτευμένων ανθρώπινων δοντιών με περιόδους παρακολούθησης έως και 20 έτη μετά την επαναφύτευση. Χάρη στις λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη σημαντική συσχέτιση μεταξύ των εξωφατνιακών συνθηκών διατήρησης και της μετέπειτα εμφάνισης επιπλοκών στην επούλωση του πολφού και των περιοδοντικών ιστών, κατέστη δυνατή η δημιουργία λεπτομερούς ανάλυσης επιβίωσης για τα επαναφυτευμένα δόντια με συγκεκριμένες εξωφατνιακές συνθήκες (33–36). Σε μεταγενέστερη μελέτη περιγράφηκε η επίδραση διαφόρων παραγόντων, όπως η ηλικία, η ακινητοποίηση και οι ενδοδοντικές θεραπείες, στην εξέλιξη ή την αναστολή της απορρόφησης της ρίζας (64, 65).

Κατάγτματα μύλος με ή χωρίς αποκάλυψη του πολφού

Αυτή τη στιγμή εργαζόμαστε σε μια προοπτική μελέτη που περιλαμβάνει 853 μόνιμα δόντια και καλύπτει όλους τους πέντε τύπους καταγμάτων της μύλης (ρωγμές, αδαμαντίνης, αδαμαντίνης-οδοντίνης και αδαμαντίνης-οδοντίνης-πολφού), καθώς και συνδυασμούς αυτών με τους πέντε προαναφερθέντες τύπους μετατοπίσεων (76–80). Για όλους τους τύπους καταγμάτων και τους συνδυασμούς τους τεκμηριώνονται τα ποσοστά επούλωσης σε σχέση με την επούλωση του πολφού και του περιοδοντικού συνδέσμου.
Το 1985 αναπτύχθηκε ένα νέο συγκολλητικό σύστημα (Gluma®) από τον Dr. Asmussen και τον Dr. Munksgaard στην Οδοντιατρική Σχολή της Κοπεγχάγης σε συνεργασία με την εταιρεία ESPE®, και αποφασίστηκε να χρησιμοποιηθεί το σύστημα αυτό για την επανασυγκόλληση αποσπασμένων τμημάτων μύλης (27, 28). Το 1991, μια σκανδιναβική πολυκεντρική μελέτη (Γκέτεμποργκ – Σουηδία, Όσλο – Νορβηγία και Κοπεγχάγη – Δανία) έδειξε ότι η μέθοδος παρουσίαζε ενθαρρυντικά μακροχρόνια αποτελέσματα (31), ωστόσο, παρατηρήθηκαν συχνές αποκολλήσεις των συγκολλημένων τμημάτων λόγω μάσησης ή νέου τραύματος —γεγονότα που ανέδειξαν την ανάγκη περαιτέρω βελτίωσης της συγκολλητικής διαδικασίας και οδήγησαν σε μια σειρά νέων in vitro μελετών (132–137).

Κατάγματα μύλης-ρίζας

Οι δύο πιο συνήθεις θεραπευτικές στρατηγικές για απλά και σύνθετα κατάγματα μύλης-ρίζας, είναι: η αποκατάσταση μετά από ουλοπλαστική (gingivectomy) ± οστεοπλαστική (ostectomy) και η ορθοδοντική ανατολή σε συνδυασμό με ουλοπλαστική, αναλύθηκαν σε μια προοπτική μακροχρόνια μελέτη. Όσον αφορά τη σταθερότητα του αποκατεστημένου δοντιού στον οδοντικό φραγμό και την υγεία των ούλων γύρω από το αποκατεστημένο δόντι, διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο μεθόδων, με την ορθοδοντική ανατολή να υπερέχει όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη επούλωση (70).

Κατάγματα ρίζας

Το 1967, η πρώτη αναδρομική κλινική, ακτινογραφική και ιστολογική μελέτη 50 πρόσθιων μόνιμων δοντιών με κάταγμα ρίζας αποκάλυψε τρία κύρια σενάρια επούλωσης: επούλωση με ενασβεστιωμένο ιστό, επούλωση με συνδετικό ιστό από τον περιοδοντικό σύνδεσμο, τέλος, μη επούλωση με ανάπτυξη κοκκιώδους ιστού μεταξύ των τμημάτων, λόγω νέκρωσης του πολφού στο μυλικό τμήμα (4). Το 1989 ολοκληρώθηκε μια προοπτική μελέτη 95 μόνιμων δοντιών με κάταγμα ρίζας και διαπιστώθηκε σημαντική συσχέτιση μεταξύ του αποτελέσματος της επούλωσης και του σταδίου ανάπτυξης της ρίζας καθώς και της έκτασης της μετατόπισης (23). Επιπλέον, χάρη στις ακτινογραφικές εξετάσεις κατά τους επανελέγχους, περιγράφηκαν νέες παραλλαγές επούλωσης όπως η εσωτερική επιφανειακή απορρόφηση και η εσωτερική απορρόφηση τύπου σήραγγας (tunnelling resorption)(24). (24).

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 πραγματοποιήθηκε ερευνητική συνεργασία με τον Dr. M. Cvek στο Eastman Dental Institute της Στοκχόλμης και οργανώθηκε η καταγραφή ταυτόσημων μεταβλητών σε σχέση με τα κατάγματα ρίζας. Το 2005, μια προοπτική μελέτη 400 δοντιών με κάταγμα ρίζας επέτρεψε την εις βάθος ανάλυση των παραγόντων πριν τον τραυματισμό (ηλικία, στάδιο ανάπτυξης της ρίζας), των παραγόντων του τραυματισμού (τοποθεσία κατάγματος, βαθμός μετατόπισης του τμήματος) και τέλος των θεραπευτικών παραγόντων (ορθή και πλήρη επανατοποθέτησης, μέθοδος και διάρκεια ακινητοποίησης, χορήγηση αντιβιοτικών) (48, 49). Επιπλέον, αναλύθηκαν οι επιδράσεις διαφόρων ενδοδοντικών θεραπευτικών διαδικασιών (50). Τέλος, η μακροχρόνια πορεία των δοντιών με κάταγμα ρίζας δημοσιεύθηκε το 2008 (59) και το 2009 (72).

Κατάγματα φατνιακού οστού

Σε μια αναδρομική μελέτη το 1968, αναλύθηκε η έκβαση 29 καταγμάτων του φατνιακού οστού που αφορούσαν 71 δόντια, και διαπιστώθηκε ότι η νέκρωση του πολφού και η προοδευτική απορρόφηση της ρίζας ήταν πολύ συχνές (6). Ωστόσο, οι θεραπευτικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνταν τότε αποδείχθηκαν εκ των υστέρων μη βέλτιστες. Το 2009 διεξήχθη μια προοπτική μελέτη 84 καταγμάτων του φατνιακού οστού με 197 εμπλεκόμενα δόντια, η οποία έδειξε σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο επιπλοκών σε σύγκριση με οποιαδήποτε προηγούμενη μελέτη και καθόρισε ένα σύνολο σημαντικών προγνωστικών παραγόντων για τις επιπλοκές επούλωσης μετά από κατάγματα του φατνιακού οστού (62, 63). Επιπλέον, δημοσιεύθηκε μια κλινική μελέτη για την αιτιολογία και παθογένεση 340 περιστατικών που αφορούσαν 800 δόντια (61).

Κατάγματα γνάθων με εμπλοκή δοντιών

Το 1969 εξετάστηκε μια σειρά από 84 κατάγματα κάτω γνάθου και διαπιστώθηκε σχετικά υψηλή συχνότητα απώλειας φατνιακού οστού στα σημεία των καταγμάτων, ένα φαινόμενο που σχετιζόταν κυρίως με την ανεπαρκή επανατοποθέτηση (9).

Τραυματισμοί νεογιλών δοντιών

Σε δύο αναδρομικές μελέτες από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 περιγράφηκαν οι επιπλοκές στην επούλωση του πολφού και του περιοδοντίου για μετατοπισμένα νεογιλά δόντια, καθώς και οι επιπτώσεις στους αναπτυσσόμενους διαδόχους (10, 11). Σε μια συνδυασμένη κλινική και ιστολογική μελέτη περιγράφηκαν οκτώ διαφορετικές επιπλοκές που αφορούσαν τα υποκείμενα μόνιμα διαδόχα δόντια. Αυτές περιλάμβαναν: αδιαφάνειες της αδαμαντίνης, υποπλασία της αδαμαντίνης με ή χωρίς αυχενικά τοποθετημένη κυκλοτερή υποπλασία, κάμψεις μύλης ή ρίζας, γωνίωση της ρίζας, αναστολή σχηματισμού της ρίζας και απομάκρυνση μολυσμένων οδοντικών βλαστών (10, 14). (10, 14).

Βάσει αυτών των μελετών, αποφασίστηκε να αναπτυχθούν επιστημονικά τεκμηριωμένες οδηγίες για τη θεραπεία τραυματισμένων νεογιλών δοντιών χρησιμοποιώντας ένα μοντέλο που εφαρμόσθηκε σε πιθήκους. Σε αρκετά πειράματα εξετάστηκε η επίδραση θεραπευτικών προσεγγίσεων όπως η εξαγωγή ή η αναμονή για αυτόματη ανατολή (85, 86). Επιπλέον, αναλύθηκαν οι επιβλαβείς επιδράσεις στο μόνιμο διάδοχο δόντι που προκαλούνται από χρόνια φλεγμονή στα νεογιλά δόντια λόγω αθεράπευτης νέκρωσης του πολφού (87).

Βάσει αυτών των πειραμάτων σε ζώα ξεκίνησε μια προοπτική μελέτη σε 270 παιδιά με τραυματισμένα νεογιλά δόντια. Όλα τα παιδιά παρακολουθούνταν με ετήσιους ελέγχους έως την ηλικία των 6 ετών, όπου αναλύθηκαν όλες οι επιπλοκές επούλωσης που επηρέασαν τα τραυματισμένα νεογιλά δόντια και συσχετίστηκαν με τον τύπο της μετατόπισης και το στάδιο ανάπτυξης της ρίζας του προσβεβλημένου δοντιού κατά τον χρόνο του τραυματισμού (39). Στην ηλικία των έξι ετών αναλύθηκαν προβλήματα ανατολής στα διάδοχα μόνιμα δόντια. Τέλος, οι ασθενείς επανεξετάστηκαν στην ηλικία των 10 ετών, όπου καταγράφηκαν οι επακόλουθες αναπτυξιακές αλλοιώσεις στα μόνιμα διαδόχα δόντια.

Δημιουργία ενιαίας βάσης δεδομένων για όλους τους τύπους τραυματισμών

Από το 1965, οπότε και ξεκίνησε η συστηματική καταγραφή όλων των τύπων οδοντικών τραυματισμών, οι τραυματισμένοι ασθενείς εξετάζονται και παρακολουθούνται χρησιμοποιώντας ένα τυποποιημένο έντυπο καταγραφής τραύματος. Συνολικά υπάρχουν 40.000 φάκελοι ασθενών και περίπου 4.000 από αυτούς έχουν συμπεριληφθεί σε μακροχρόνιες μελέτες παρακολούθησης. Αυτά τα 4.000 περιστατικά αποτελούν πλέον μέρος μιας εκτεταμένης βάσης δεδομένων που καλύπτει όλους τους τύπους τραυματισμών των οδοντικών ιστών. Το 2005 ξεκίνησε το έργο του Dental Trauma Guide με στόχο την αξιοποίηση αυτής της πολύτιμης πηγής πληροφοριών για την προγνωστική εκτίμηση των επιπλοκών επούλωσης μετά από οδοντικό τραύμα. Τα δεδομένα αυτά καθιστούν δυνατούς τους υπολογισμούς προγνωστικών εκτιμήσεων για τους διάφορους τύπους τραυματισμών, καθώς και τις συγκρίσεις μεταξύ εναλλακτικών θεραπευτικών μεθόδων. Ο σκοπός και η λειτουργία του Dental Trauma Guide θα περιγραφούν σε μελλοντική δημοσίευση.

Οι εκτιμήσεις κινδύνου βασίζονται σε στατιστικά επιβίωσης που πραγματοποιούνται σε υποσύνολο ασθενών, οι οποίοι έχουν εντοπιστεί από τη βάση δεδομένων ως έχοντες παρόμοιο σενάριο τραυματισμού. Η υποκείμενη στατιστική μέθοδος που χρησιμοποιείται αυτή τη στιγμή είναι η ανάλυση πινάκων επιβίωσης (life table analysis), ωστόσο δοκιμάζονται και εναλλακτικές προσεγγίσεις, όπως η παλινδρόμηση Cox και η ανάλυση με δέντρα αποφάσεων (decision tree analysis), με στόχο τον εντοπισμό της πιο αποτελεσματικής μεθόδου.

Οι εικονογραφήσεις που χρησιμοποιούνται στον Dental Trauma Guide προέρχονται από μια σειρά εγχειριδίων τραυματολογίας που εκδόθηκαν από το Τμήμα Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Κοπεγχάγης (147–155).

Η ελπίδα των συγγραφέων είναι ότι το έργο Dental Trauma Guide θα βοηθήσει τους κλινικούς να επιλέγουν ασφαλείς και αποτελεσματικές θεραπείες και θα τους επιτρέψει να παρέχουν στους ασθενείς ακριβείς πληροφορίες σχετικά με το προφίλ κινδύνου του τραυματισμένου δοντιού.

Βιβλιογραφία

1. ELLIS RG. The classification and treatment of injuries to the teeth of children. 4. ed. Year Book Publishers Inc., Chicago 1960.
2. ANDREASEN JO, HJØRTING-HANSEN E. Replantation of teeth. I. Radiographic and clinical study of 110 human teeth replanted after accidental loss. Acta Odont Scand 1966;24:287-306.
3. ANDREASEN JO, HJØRTING-HANSEN E. Replantation of teeth. II. Histological study of 22 replanted anterior teeth in humans. Acta Odont Scand 1966;24:287-306.
4. ANDREASEN JO, HJØRTING-HANSEN E. Intraalveolar root fractures: radiographic and histologic study of 50 cases. J Oral Surg 1967;25:414-426.
5. ANDREASEN JO. Treatment of intraalveolar root fractures by cobalt-chromium implants. Brit J Oral Surg 1968;6:141-146.
6. ANDREASEN JO. Fractures of the alveolar process of the jaw. A clinical and radiographic follow-up study. Scand J Dent Res 1970;78:263-272.
7. ANDREASEN JO. Luxation of permanent teeth due to trauma. A clinical and radiographic follow-up study of 189 injured teeth. Scand J Dent Res 1970;78:273-286.
8. ANDREASEN JO. Etiology and pathogenesis of traumatic dental injuries. A clinical study of 1.289 cases. Scand J Dent Res 1970;78:329-342.
9. ROED-PETERSEN B, ANDREASEN JO. Prognosis of permanent teeth involved in jaw fractures. A clinical and radiographic follow-up study. Scand J Dent Res 1970;78:343-352.
10. ANDREASEN JO, SUNDSTRØM B, RAVN JJ. The effect of traumatic injuries to primary teeth on their permanent successors. I. A clinical, radiographic, microradiographic and electronmicroscopic study of 117 injured permanent teeth. Scand J Dent Res 1970;79:219-283.
11. ANDREASEN JO, RAVN JJ. The effect of traumatic injuries to primary teeth on their permanent successors. II. A clinical and radiographic follow-up study of 213 injured teeth. Scand J Dent Res 1970;79:284-294.
12. ANDREASEN JO. Treatment of fractured and avulsed teeth. ASDC J Dent Child 1971;38:1-5.
13. ANDREASEN JO, RAVN JJ. Epidemiology of traumatic dental injuries to primary and permanent teeth in a Danish population sample. Int J Oral Surg 1972;1:235-239.
14. ANDREASEN JO, RAVN JJ. Enamel changes in permanent teeth after trauma to their predecessors. Scand J Dent Res 1973;81:203-209.
15. ANDREASEN JO. Periodontal healing after replantation of traumatically avulsed human teeth. Assessment by mobility testing and radiography. Acta Odont Scand 1975;33:325-35.
16. ANDREASEN FM, ANDREASEN JO. Diagnosis of luxation injuries: the importance of standardized clinical, radiographic and photographic techniques in clinical investigations. Endod Dent Traumatol 1985;5:160-169.
17. ANDREASEN FM, VESTERGAARD PEDERSEN B. Prognosis of luxated permanent teeth – the development of pulp necrosis. Endod Dent Traumatol 1985;207-220.
18. RINDUM JL, MUNKSGAARD EC, ASMUSSEN E, HØRSTED P, ANDREASEN JO. Pålimning af tandfragmenter efter fraktur: En foreløbig redegørelse. Tandlægebladet 1986;90:397-403.
19. ANDREASEN FM, RINDUM JL, MUNKSGAARD EC, ANDREASEN JO. Bonding of enamel-dentin crown fractures with GLUMA and resin. Endod Dent Traumatol 1986;2:277-80.
20. ANDREASEN FM, YU Z, THOMSEN BL. Relationship between pulp dimensions and development of pulp necrosis after luxation injuries in the permanent dentition. Endod Dent Traumatol 1986;2:90-8.
21. ANDREASEN FM. Transient apical breakdown and its relation to color and sensibility changes. Endod Dent Traumatol 1986;2:9-19.
22. ANDREASEN FM, YU Z, THOMSEN BL, ANDERSEN PK. Occurrence of pulp canal obliteration after luxation injuries in the permanent dentition. Endod Dent Traumatol 1987;3:103-115.
23. ANDREASEN FM, ANDREASEN JO. Prognosis of root fractured permanent incisors, prediction of healing modalities. Endod Dent Traumatol 1989;5:11-22.
24. ANDREASEN FM, ANDREASEN JO. Resorption and mineralization processes following root fracture of permanent incisors. Endod Dent Traumatol 1988;4:202-14.
25. ANDREASEN FM, ANDREASEN JO. Treatment of traumatic dental injuries: A shift in strategy. Tandlægebladet 1989;93:450-457.
26. ANDREASEN FM. Pulpal healing after luxation injuries and root fracture in the permanent dentition. Endod Dent Traumatol 1989; 5: 111-131
27. MUNKSGAARD EC, HØJTVED L, JØRGENSEN EHW, ANDREASEN JO, ANDREASEN FM. Enamel-dentin crown fractures bonded with various bonding agents. Endod Dent Traumatol 1991;7:73-77.
28. MUNKSGAARD EC, HØJTVED L, JØRGENSEN EHW, ANDREASEN JO, ANDREASEN FM. Enamel-dentin crown fractures bonded with various bonding agents. Tandlægernes Nye Tidsskrift 1991;3:76.
29. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM. Root resorption following traumatic dental injuries. Proc Finn Dent Soc. 1992;88:95-114.
30. ANDREASEN JO, BORUM MK, ANDREASEN FM. Progression of root resorption after replantation of 400 avulsed human incisors. In: Davidovitch Z (ed.). The Biological Mechanisms of Tooth Eruption, Resorption and Replacement by Implants. Harvard Society for The Advancement of Orthodontics, Boston, Massachusetts 1994;577-82.
31. ANDREASEN FM, NORÉN JG, ANDREASEN JO, ENGELHARDTSEN S, LINDH-STRÖMBERG U. Long-term survival of fragment bonding in the treatment of fractured crowns: a multicenter clinical study. Quintessence Internat 1995;26:669-81.
32. ANDREASEN FM, ANDREASEN JO. Treatment strategy for root fractures in the permanent dentition. Austral Endo News 1995;21:6.
33. ANDREASEN JO, BORUM MK, JACOBSEN HL, ANDREASEN FM. Replantation of 400 avulsed permanent incisors. 1. Diagnosis of healing complications. Endod Dent Traumatol 1995;11:51-8.
34. ANDREASEN JO, BORUM MK, JACOBSEN HL, ANDREASEN FM. Replantation of 400 traumatically avulsed permanent incisors. 2. Factors related to pulpal healing. Endod Dent Traumatol 1995;11:59-68.
35. ANDREASEN JO, BORUM MK, ANDREASEN FM. Replantation of 400 avulsed permanent incisors. 3. Factors related to root growth. Endod Dent Traumatol 1995;11:69-75.
36. ANDREASEN JO, BORUM MK, JACOBSEN HL, ANDREASEN FM. Replantation of 400 traumatically avulsed permanent incisors. 4. Factors related to periodontal ligament healing. Endod Dent Traumatol 1995;11:59-89.
37. ROBERTSON A, ANDREASEN FM, BERGENHOLTZ G, ANDREASEN JO, NORÉN JG. Incidence of pulp necrosis subsequent to pulp canal obliteration from trauma of permanent incisors. J Endod 1996;22:557-60.
38. ROBERTSON A, LUNDGREN T, ANDREASEN JO, DIETZ W, HOYER I, NORÉN JG. Pulp calcifications in traumatized primary incisors. A morphological and inductive analysis study. Eur J Oral Sci 1997;196-206.
39. BORUM MK, ANDREASEN JO. Sequelae of trauma to primary maxillary incisors. I. Complications in the primary dentition. Endod Dent Traumatol 1998;14:31-44.
40. GLENDOR U, HALLING A, ANDERSSON L, ANDREASEN JO, KLITZ I. Type of treatment and estimation of time spent on dental trauma. A longitudinal and retrospective study. Swed Dent J 1998;22:47-60.
41. KAWANAMI M, ANDREASEN JO, BORUM MK, SCHOU S, HJØRTING-HANSEN E, KATO H.Infraposition of ankylosed permanent maxillary incisors after replantation related to age and sex. Endod Dent Traumatol 1999;15:50-6.
42. ROBERTSON A, ANDREASEN FM, ANDREASEN JO, NORÉN JG. Long-term prognosis of crown-fractured permanent incisors. The effect of stage of root development and associated luxation injury. Int J Paed Dent 2000;10:191-9.
43. CVEK M, ANDREASEN JO, BORUM MK. Healing of 208 intra-alveolar root fractures in patients aged 7 to 17 years. Dent Traumatol 2001;17:53-62.
44. BORUM MK, ANDREASEN JO. Therapeutic and economic implications of traumatic dental injuries in Denmark: an estimate based on 7549 patients treated at a major trauma centre. Int J Paediat Dent 2001;11:249-58.
45. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM, SKEIE A, HJØRTING-HANSEN E, SCHWARTZ O. Effect of treatment delay upon pulp and periodontal healing of traumatic dental injuries – a review article. Dent Traumatol 2002;18:116-28.
46. ANDREASEN FM. Transient root resorption after dental trauma: The clinician’s dilemma. J Esthet Restor Dent 2003; 15: 80-92.
47. CVEK M, MEJÀRE I, ANDREASEN JO. Healing and prognosis of teeth with intra-alveolar fractures involving the cervical part of the root. Dent Traumatol 2002;18:57-65.
48. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM, MEJÀRE I. CVEK M. Healing of 400 intra-alveolar root fractures. 1. Effect of pre-injury and injury factors such as sex, age, stage of rot development, fracture type, location of fractures and severity of dislocation. Dent Traumatol 2004;20:192-202.
49. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM, MEJÀRE I, CVEK M. Healing of 400 intra-alveolar root fractures. 2. Effect of treatment factors such as treatment delay, repositioning, splinting type and period of antibiotics. Dent Traumatol 2004;20:203-11.
50. CVEK M, MEJÀRE I, ANDREASEN JO. Conservative endodontic treatment of teeth fractures in the middle or apical part of the root. Dent Traumatol 2004;20:261-9.
51. ANDREASEN JO, BAKLAND LK, MATRAS R, ANDREASEN FM. Traumatic intrusion of permanent teeth. Part 1. An epidemiological study of 216 intruded permanent teeth. Dent Traumatol 2006;22:83-9.
52. ANDREASEN JO, BAKLAND LK, MATRAS R, ANDREASEN FM. Traumatic intrusion of permanent teeth. Part 2. A clinical study of the effect of preinjury and injury factors (such as sex, age, stage of root development, tooth location and extent of injury including number of intruded teeth) on 140 intruded permanent teeth. Dent Traumatol 2006;22:90-8.
53. ANDREASEN JO, BAKLAND LK, MATRAS R, ANDREASEN FM. Traumatic intrusion of permanent teeth. Part 3. A clinical study of the effect of treatment variables such as treatment delay, method of repositioning, type of splint, length of splinting and antibiotics in 140 teeth. Dent Traumatol 2006;22:99-111.
54. ANDREASEN JO, VINDING TR, AHRENSBURG SS. Predictors for healing complications in the permanent dentition after dental trauma. A review. Endod Topics 2006; 14; 20-27.
55. ANDREASEN JO, MALMGREN B, SAE-LIM V, BAKLAND L. Tooth avulsion in children, to replant or not. A survey article. Endod Topics 2006, 14; 28-34.
56. ANDREASEN JO, JENSEN L. AHRENSBURG SS. Relationship between calcium hydroxide pH levels in the root canals and periodontal healing after replantation of avulsed teeth. Endod Topics 2006;14:93-101.
57. MALMGREN B, MALMGREN O, ANDREASEN JO. Alveolar bone development after decoronation of ankylosed teeth. Endod Topics 2006;14:35-40.
58. ANDREASEN JO, JENSEN SS, SAE-LIM V. The role of antibiotics in preventing healing complications after traumatic dental injuries. A literature review. Endod Topic 2006;14:80-92.
59. CVEK M, TSILINGARIDIS G, JO ANDREASEN. Survival of 534 incisors after intra-alveolar root fracture in patients aged 7-17 years. Dent Traumatol 2008;24;379-387.
60. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, AHRENSBURG SS, TSILINGARIDIS G. Tooth mobility changes subsequent to root fractures. A longitudinal clinical study of 47 permanent teeth. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
61. ANDREASEN JO, AHRENSBURG SS, HILLERUP S, KOFOED T, SCHWARTZ O. Alveolar fractures in the permanent dentition. Part 1. Epidemiology, etiology and pathogenesis. An Analysis of 340 cases involving 800 teeth. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
62. ANDREASEN JO, AHRENSBURG SS, HILLERUP S, KOFOED T, SCHWARTZ O. Alveolar fractures in the permanent dentition. Part 2. A clinical prospective study of 83 cases involving 197 teeth. Effect of preinjury and injury factors upon healing complications. Dent Traumatol 2009;25. In preparation.
63. ANDREASEN JO, AHRENSBURG SS, HILLERUP S, KOFOED T, SCHWARTZ O. Alveolar fractures in the permanent dentition. Part 3. A clinical prospective study of 83 cases involving 197 teeth. Effects of treatment factors upon healing complications. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
64. ANDREASEN JO, BORUM MK, JACOBSEN HL, AHRENSBURG SS, ANDREASEN FM. Replantation of 400 traumatically avulsed permanent incisors V – Preinjury and injury factors related to progression of root resorption. Dent Traumatol 2009;25. In preparation.
65. ANDREASEN JO, BORUM MK, AHRENSBURG SS, ANDREASEN FM. Replantation of 400 traumatically avulsed permanent incisors VI – Endodontic procedures related to periodontal healing or progression of root resorption. Dent Traumatol 2009;25. In preparation.
66. HERMAN NV, ANDREASEN JO, ANDREASEN F, AHRENSBURG SS. Periodontal healing complications following concussion injury in the permanent dendition. Dent. Traumatol 2009; 25. In preparation.
67. HERMAN NV, ANDREASEN JO, ANDREASEN F, AHRENSBURG SS. Periodontal healing complications following subluxation injury in the permanent dentition. Dent Traumatol 2009; 25. In preparation.
68. HERMAN NV, ANDREASEN JO, ANDREASEN F, AHRENSBURG SS. Periodontal healing complications following lateral luxation injury in the permanent dentition. Dent Traumatol 2009; 25. In preparation.
69. HERMAN NV, ANDREASEN JO, ANDREASEN F, AHRENSBURG SS. Periodontal healing complications following lateral extrusion injury in the permanent dentition. Dent Traumatol 2009; 25. In preparation.
70. BESSERMAN M, ANDREASEN JO, AHRENSBURG S, SELMER U. Long term prognosis of anterior crown-root fractured teeth treated by orthodontic and/or surgical exposure of the fracture site. Dent Traumatol 2009; 25. In preparation.
71. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, AHRENSBURG SS, HILLERUP S, KOFOD T. Timing of healing complications after traumatic dental injuries. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
72. ANDREASEN JO, TSILIANGARIDIS G, CVEK M. Root fractures, treatment considerations after healing / non-healing in humans. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
73. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, ANDREASEN FM. Contradictions in the treatment of traumatic dental injuries – and ways to proceed in dental trauma research. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
74. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, DAUGAARD-JENSEN J. Dental traumatology: an orphan in pediatric dentistry? Pediatric Dent 2009; 31: 153-156.
75. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, AHRENSBURG SS. Development of an interactive dental trauma guide. Pediatric Dent 2009; 31: 133-136.
76. LAURIDSEN EF, GERDS TA, HERMANN NV, CHRISTENSEN SA, ANDREASEN JO. Crown fractures Part1 -healing complications of the pulp following crownfractures in permanent incisors. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
77. LAURIDSEN EF, GERDS TA, HERMANN NV, CHRISTENSEN SA, ANDREASEN JO. Crown fractures Part 2 – development of pulp necrosis in permanent incisors following crownfractures and concussion injury. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
78. LAURIDSEN EF, GERDS TA, HERMANN NV, CHRISTENSEN SA, ANDREASEN JO. Crown fractures Part 3 – development of pulp necrosis in permanent incisors following crownfractures and subluxation injury. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
79. LAURIDSEN EF, GERDS TA, HERMANN NV, CHRISTENSEN SA, ANDREASEN JO. Crown fractures Part 4-development of pulp necrosis in permanent incisors following crownfractures with concurrent extrusion or lateral luxation injury. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
80. LAURIDSEN EF, GERDS TA, HERMANN NV, CHRISTENSEN SA, ANDREASEN JO. Prediction of pulp necrosis following trauma in permanent incisors. Dent Traumatol 2009, 25. In preparation.
81. ANDREASEN JO. The effect of splinting upon periodontal healing after replantation of permanent incisors in monkeys. Acta Odont Scand 1975;33:313-323.
82. ANDREASEN JO. Influence of traumatic intrusion of primary teeth on their permanent successors in monkeys. Int J Oral Surg 1976;5:207-219.
83. SØDER P-Ø, OTTESKOG P, ANDREASEN JO, MODEER T. The effect of drying on the viability of the periodontal membrane. Scand J Dent Res 1976;84:164-168.
84. REINHOLDT J, ANDREASEN JO, SØDER P-Ø, OTTESKOG P, DYBDAHL R, RIIS I. Cultivation of periodontal ligament fibroblasts on extracted monkeys’ incisors. A histological study of three culturing methods. Int J Oral Surg 1977;7:215-225.
85. THYLSTRUP A, ANDREASEN JO. The influence of traumatic intrusion of primary teeth on their permanent successors in monkeys. A macroscopic, polarized and scanning electron microscopic study. J Oral Path 1977;6:296-306.
86. ANDREASEN JO, REINHOLDT J, RIIS I, DYBDAHL R, SØDER P-Ø, OTTESKOG P. Periodontal and pulpal healing of monkey incisors preserved in tissue culture before replantation. Int J Oral Surg 1978;7:104-12.
87. ANDREASEN JO, RIIS I. Influence of pulp necrosis and periapical inflammation of primary teeth on their permanent successors. Combined macroscopic and histological study in monkeys. Int J Oral Surg 1978;7:178-87.
88. BARBAKOW FH, CLEATON-JONES PE, AUSTIN JC, ANDREASEN JO, VEIERA E. Changes in tooth mobility after experimental replantation. J Endod 1978;4:256-72.
89. SØDER P-Ø, OTTESKOG P, FRITHIOF L, BLOMLÖF L, ANDREASEN JO. Cultivation of fibroblasts on human teeth. Ultrastructural observations of cells cultivated in multilayers. Int J Oral Surg 1979;8:234-240.
90. ANDREASEN JO. A time-related study of periodontal healing and root resorption activity after replantation of mature permanent incisors in monkeys. Swed Dent J 1980;4:101-10.
91. ANDREASEN JO. Analysis of topography of surface and inflammatory root resorption after replantation of mature permanent incisors in monkeys. Swed Dent J 1980;4:135-44.
92. ANDREASEN JO. Analysis of pathogenesis and topography of replacement resorption ankylosis after replantation of mature permanent incisors in monkeys. Swed Dent J 1980;4:231-40.
93. ANDREASEN JO. The effect of removal of the coagulum in the alveolus before replantation upon periodontal and pulpal healing of mature permanent incisors in monkeys. Int J Oral Surg 1980;9:458-61.
94. ANDREASEN JO. Delayed replantation after submucosal storage in order to prevent root resorption after replantation. In J Oral Surg 1980:9:394-403.
95. ANDREASEN JO. Relationship between cell damage in the periodontal ligament after replantation and subsequent development of root resorption. Acta Odont Scand 1981;39:15-25.
96. ANDREASEN JO. Effect of extra-alveolar period and storage media upon periodontal and pulpal healing after replantation of mature permanent incisors in monkeys. In J Oral Surg 1981;1:43-53.
97. ANDREASEN JO, KRISTERSON L. The effect of limited drying or removal of the periodontal ligament upon periodontal healing after replantation of mature permanent incisors in monkeys. Acta Odont Scand 1981;39:1-13.
98. ANDREASEN JO. The effect of pulp extirpation or root canal treatment on periodontal healing after replantation of permanent incisors in monkeys. J Endod 1981;7:245-52.
99. ANDREASEN JO. Interrelation between alveolar bone and periodontal ligament repair after replantation of mature permanent incisors in monkeys. J Perio Dent Res 1981;16:228-35.
100. TRONSTAD L, ANDREASEN JO, HASSELGREN G, KRISTERSON L, RIIS I. pH changes in dental tissue after root canal filling with calcium hydroxide. J Endod 1981;7:17-22.
101. ANDREASEN JO. The effect of excessive occlusal trauma upon periodontal healing after replantation of mature permanent incisors in monkeys. Swed Dent J 1981;5:115-22.
102. ANDREASEN JO. Periodontal healing after replantation and autotransplantation of incisors in monkeys. Int J Oral Surg 1981;10:54-61.
103. ANDREASEN JO, KRISTERSON L. The effect of extra-alveolar root filling with calcium hydroxide on periodontal healing after replantation of permanent incisors in monkeys. J Endod 1981;7:349-54.
104. WEINSTEIN FM, WORSAAE N, ANDREASEN JO. The effect on periodontal and pulpal tissues of various cleaning procedures prior to replantation of extracted teeth. Acta Odont Scand 1981;39:251-5.
105. ANDREASEN JO, KRISTERSON L. Repair processes in the cervical region of replanted and transplanted teeth in monkeys. In J Oral Surg 1981;10:128-36.
106. ANDREASEN JO. Relationship between surface and inflammatory resorption and changes in the pulp after replantation of permanent incisors in monkeys. J Endod 1981;7:294-301.
107. ANDREASEN JO, KRISTERSON L. Evaluation of different types of autotransplanted connective tissues as potential periodontal ligament substitutes. An experimental replantation study in monkeys. Int J Oral Surg 1981;10:189-201.
108. CVEK M, CLEATON-JONES PE, AUSTIN JC, ANDREASEN JO. Pulp reactions to exposure after experimental crown fractures or grinding in adult monkeys. J Endod 1982;8:391-7.
109. MATSSON L, ANDREASEN JO, CVEK M, GRANATH L. Ankylosis of experimentally reimplanted teeth related to extra-alveolar period and storage environment. Ped Dent 1982;4:327-9.
110. KRISTERSON L, ANDREASEN JO. The effect of splinting upon periodontal and pulpal healing after autotransplantation of mature and immature permanent incisors in monkeys. Int J Oral Surg 1983;12:239-49.
111. SCHWARTZ O, ANDREASEN JO. Cryopreservation of mature teeth before replantation in monkeys. Int J Oral Surg 1983;12:425-36.
112. KRISTERSON L, ANDREASEN JO. Influence of root development on periodontal and pulpal healing after replantation of incisors in monkeys. Int J Oral Surg 1984;13:313-23.
113. KRISTERSON L, ANDREASEN JO. Autotransplantation and replantation of tooth germs in monkeys. Effect of damage to the dental follicle and position of transplant in the alveolus. Int J Oral Surg 1984;13:324-33.
114. ANDREASEN JO, SCHWARTZ O, ANDREASEN FM. The effect of apicoectomy before replantation on periodontal and pulpal healing in teeth in monkeys. Int J Oral Surg 1985;14:176:83.
115. SCHWARTZ O, ANDREASEN JO, GREVE T. Cryopreservation before replantation of mature teeth in monkeys (II). Effect of preincubation, different freezing and equilibration rates and endodontic treatment upon periodontal healing. Int J Oral Surg 1985;14:350-61.
116. ANDREASEN JO, SCHWARTZ O. The effect of saline storage before replantation upon dry damage of the periodontal ligament. Endod Dent Traumatol 1986;2:67-70.
117. ANDREASEN JO. Review article. Experimental dental traumatology. Development of a model for external root resorption. Endod Dent Traumatol 1987;3:269-87.
118. ANDERSSON L, JONSSON BG, HAMMERSTRÖM L, BLOMLÖF L, ANDREASEN JO, LINDSKOG S.Evaluation of statistics and desirable experimental design of a histomorphometrical method for studies of root resorption. Endod Dent Traumatol 1987;3:288-95.
119. ANDREASEN JO, KRISTERSON L, ANDREASEN FM. Effect of damage to the Hertwig’s epithelial root sheath upon root growth after autotransplantation of teeth in monkeys. Endod Dent Traumatol 1988;4:145-51.
120. ANDREASEN JO. Review of root resorption systems and models. Etiology of root resorption and the homeostatic mechanisms of the periodontal ligament. In: Davidovitch Z (ed). The Biological Mechanisms of Tooth Eruption and Root Resorption. EBSCO Media, Birmingham 1988, pp.9-21.
121. SCHWARTZ O, ANDREASEN JO. Allotransplantation and autotransplantation of mature teeth in monkeys. The influence of endodontic treatment. J Oral Maxillofac Surg 1988;46:672-81.
122. GROISMAN M, SCHWARTZ O, ANDREASEN JO, ATTSTRÖM R. Supraalveolar periodontal healing of auto- and allotransplanted teeth in monkeys. Endod Dent Traumatol 1989;5:229-33.
123. SCHENDEL KU, SCHWARTZ O, ANDREASEN JO, HOFFMEISTER B. Re-innervation of autotransplanted teeth. A histological investigation in monkeys. Int J Oral Maxillofac Surg 1990;19:247.
124. SCHWARTZ O. GROISMAN M, ATTSTRÖM R. ANDREASEN JO. Transmission electron microscopy of supraalveolar periodontal healing of auto- and allotransplanted teeth in monkeys. Endod Dent Traumatol 1990;6:26-32.
125. ANDREASEN JO, PITT FORD TR. A radiographic study of the effect of various retrograde fillings on periapical healing after replantation. Endod Dent Traumatol 1994;10:276-81.
126. PITT FORD TR, ANDREASEN JO, KARIYAWASAM SP. Effect of IRM root end filling on healing after replantation. J Endod 1994;20:381-5.
127. PITT FORD TR, ANDREASEN JO, DORN SO, KARIYAWASAM SP. Effect of super-EBA as a root end filling on healing after replantation. J Endod 1995;21:13-5.
128. PITT FORD TR, ANDREASEN JO, DORN SO, KARIYAWASAM SP. Effect of various zinc oxide materials as root-end fillings on healing after replantation. Int Endod J 1995;28:273-8.
129. PITT FORD TR, ANDREASEN JO, DORN SO, KARIYAWASAM SP. Effect of various sealers with gutta-percha as root-end fillings on healing after replantation. Endod Dent Traumatol 1996;12:33-7.
130. OIKARIENEN KS, STOLZE K, ANDREASEN JO. Influence of conventional forceps extraction and extraction with and extrusion instrument on cementoblast loss and external root resorption of replanted monkey incisors. J Periodont Res 1996;31:337-44.
131. ROBERTSON A, LUNDGREN T, ANDREASEN JO, DIETZ W, HOYER I, NORÉN JG. Pulp calcifications in traumatized primary incisors. A morphological and inductive analysis study. Eur J Oral Sci 1997;196-206.
132. FARIK B, MUNKSGAARD EC, KREIBORG S, ANDREASEN JO. Adhesive bonding of fragmented anterior teeth. Endod Dent Traumatol 1998;14:119-123.
133. FARIK B, MUNKSGAARD EC, SUH BI, ANDREASEN JO, KREIBORG S. Adhesive bonding of fractured anterior teeth: effect of wet technique and rewetting agent. Am J Dent 1998;11:251-253.
134. FARIK B, MUNKSGAARD EC, ANDREASEN JO, KREIBORG S. Drying and reweetting anterior crown fragments prior to bonding. Endod Dent Traumatol 1999;15:113-16.
135. FARIK B, MUNKSGAARD EC, ANDREASEN JO. Fracture strength of fragment-bonded teeth. Effect of calcium hydroxide lining before bonding. Am J Dent 2000;13:98-100.
136. FARIK B, MUNKSGAARD EC, ANDREASEN JO. Impact strength of teeth restored by fragment-bonding. Endod Dent Traumatol 2000;16:151-3.
137. FARIK B, MUNKSGAARD EC, ANDREASEN JO. Strength of fragment-bonded teeth. In: Roulet J-F, Degrange M, (ed.). Adhesion. The Silent Revolution in Dentistry. Quintessenz Publishing Co, Inc. 2000;197-200.
138. ROBERTSON A, ANDREASEN FM, BERGENHOLTZ G, ANDREASEN JO, MUNKSGAARD C. Pulp reactions to restoration of experimentally induced crown fractures. J Dent 1998;26:409-416.
139. ANDREASEN JO, FARIK B, MUNKSGAARD EC. Long-term calcium hydroxide as a root canal dressing may increase risk of root fracture. Dent Traumatol 2002;18:134-7.
140. SCHWARTZ O, ANDREASEN JO. Allo- and autotransplantation of mature teeth in monkeys: a sequential time-related histoquantitative study of periodontal and pulpal healing. Dent Traumatol 2002;18:246-61.
141. SCHWARTZ O, ANDREASEN FM, ANDREASEN JO. Effects of temperature, storage time and media on periodontal and pulpal healing after replantation of incisors in monkeys. Dent Traumatol 2002;18:1-6.
142. ANDREASEN JO, MUNKSGAARD EC, BAKLAND LK. Comparison of fracture resistance of immature sheep teeth after root canal calcium hydroxide or MTA. Dent Traumatol 2006;22:154-6.
143. ANDERSSON L, LINDSKOG S, BLOMLÖF L, HEDSTRÖM KG, HAMMERSTRÖM L. Effect of masticatory stimulation on dentoalveolar ankylosis after experimental tooth replantation. Endod Traumatol 1985; 1:13-16.
144. HAMMERSTRÖM L, BLOOMLÖF L, FEIGLIN B, LINDSKOG S. Replantation of teeth and antibiotic treatment. Endod Dent Traumatol 1986; 2:51-57.
145. CVEK M, CLEATON-JONES P, AUSTIN J, KLING M, LOWNIE J, FATTI P. Effect of topical application of doxycycline on pulp revascularization and periodontal healing in reimplanted monkey incisors. Endod Dent Traumatol 1990; 6:170-176.
146. CVEK M, CLEATON-JONES P, AUSTIN J, KLING M, LOWNIE J, FATTI P. Pulp revascularization in reimplanted immature monkey incisors – predictability and the effect of antibiotic systematic prophylaxis. Endod Dent Traumatol 1990; 6:157-169.
147. ANDREASEN JO. Traumatic injuries of the teeth. Textbook (1st ed.) Munksgaard, Copenhagen 1972.
148. ANDREASEN JO. Traumatic injuries of the teeth. (2nd ed.) Munksgaard, Copenhagen 1981.
149. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM. Textbook and Color Atlas of Traumatic Injuries to the Teeth (3rd ed.). Copenhagen: Munksgaard, 1993; 13-64.
150. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM. Textbook and Color Atlas of Traumatic Injuries to the Teeth (4th ed.). Oxford, Blackwell 2007. pp. 62-113.
151. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM. Essentials of Traumatic Injuries to the Teeth (1st ed.). Munksgaard, Copenhagen 1990.
152. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM. Essentials of Traumatic Injuries to Teeth (2nd ed.). Munksgaard, Copenhagen 1999.
153. ANDREASEN JO. Atlas of Replantation and Transplantation of Teeth. Mediglobe SA, Switzerland 1990; 111-138.
154. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM, BAKLAND LK, FLORES MT. Traumatic Dental Injuries. A manual (1st ed.). Munksgaard, Copenhagen 1999.
155. ANDREASEN JO, ANDREASEN FM, BAKLAND LK, FLORES MT. Traumatic dental injuries. A Manual (2nd ed.). Oxford: Blackwell/Munksgaard Publishing Company. 2003;1-85.
156. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, AHRENSBURG SS. Dental Trauma Guide. A source of evidence based treatment guidelines for dental trauma. Dent Traumatol 2009, 25. In press.
157. HATIBOVIĆ-KOFMAN S, RAIMUNDO L, ZHENG L, CHONG L, FRIEDMAN M, ANDREASEN JO. Fracture resistance and histological findings of immature teeth treated with mineral trioxide aggregate. Dent Traumatol 2008;24:272-6.
158. HERMUND NU, HILLERUP S, KOFOD T, SCHWARTZ O, ANDREASEN JO. Effect of early or delayed treatment upon healing of mandibular fractures: a systematic literature review. Dent Traumatol 2008;24:22-6.
159. ANDREASEN JO, STORGÅRD JENSEN S, KOFOD T, SCHWARTZ O, HILLERUP S. Open or closed repositioning of mandibular fractures: is there a difference in healing outcome? A systematic review. Dent Traumatol 2008;24:17-21.
160. CVEK M, TSILINGARIDIS G, ANDREASEN JO. Survival of 534 incisors after intra-alveolar root fracture in patients aged 7-17 years. Dent Traumatol 2008;24:379-87.
161. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, ANDREASEN FM. Contradictions in the treatment of traumatic dental injuries and ways to proceed in dental trauma research. Dent Traumatol 2010;26:16-22.
162. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, DAUGAARD-JENSEN J. Dental traumatology: an orphan in pediatric dentistry? Pediatr Dent 2009;31:153-6.
163. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, CHRISTENSEN SS. Development of an interactive dental trauma guide. Pediatr Dent 2009;31:133-6.
164. ANDREASEN JO, SCHWARTZ O, KOFOED T, DAUGAARD-JENSEN J. Transplantation of premolars as an approach for replacing avulsed teeth. Pediatr Dent 2009;31:129-32. Review.
165. TROPE M, ANDREASEN JO. Comments on routine systemic antibiotic prescription in the management of permanent avulsed teeth. Dent Traumatol 2010;26:302.
166. ANDREASEN JO. Pulp and periodontal tissue repair – regeneration or tissue metaplasia after dental trauma. A review. Dent Traumatol 2012;28:19-24.
167. ANDREASEN JO, BAKLAND LK. Pulp regeneration after non-infected and infected necrosis, what type of tissue do we want? A review. Dent Traumatol 2012;28:13-8.
168. BAKLAND LK, ANDREASEN JO. Will mineral trioxide aggregate replace calcium hydroxide in treating pulpal and periodontal healing complications subsequent to dental trauma? A review. Dent Traumatol 2012;28:25-32.
169. TSILINGARIDIS G, MALMGREN B, ANDREASEN JO, MALMGREN O. Intrusive luxation of 60 permanent incisors: a retrospective study of treatment and outcome. Dent Traumatol 2012;28:416-22.
170. ANDREASEN JO, ANDERSSON L. Critical considerations when planning experimental in vivo studies in dental traumatology. Dent Traumatol 2011;27:275-80.
171. ANDERSSON L, ANDREASEN JO. Important considerations for designing and reporting epidemiologic and clinical studies in dental traumatology. Dent Traumatol 2011;27:269-74.
172. OSTERGAARD BH, ANDREASEN JO, AHRENSBURG SS, POULSEN S. An analysis of pattern of dental injuries after fall accidents in 0- to 2-year-old children – does the use of pacifier at the time of injury make a difference? Int J Paediatr Dent 2011;21:397-400.
173. ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, GERDS TA, AHRENSBURG SS. Dental Trauma Guide: a source of evidence-based treatment guidelines for dental trauma. Dent Traumatol 2012;28:345-50.
174. HERMANN NV, LAURIDSEN E, AHRENSBURG SS, GERDS TA, ANDREASEN JO. Periodontal healing complications following extrusive and lateral luxation in the permanent dentition: a longitudinal cohort study. Dent Traumatol 2012;28:394-402.
175. ANDREASEN JO, AHRENSBURG SS. History of the Dental Trauma Guide. Dent Traumatol 2012;28:336-44.
176. GERDS TA, LAURIDSEN E, AHRENSBURG SS, ANDREASEN JO. The dental trauma internet calculator. Dent Traumatol 2012;28:351-7.
177. LAURIDSEN E, HERMANN NV, GERDS TA, KREIBORG S, ANDREASEN JO. Pattern on traumatic dental injuries in the permanent dentition among children, adolescents and adults. Dent Traumatol 2012;28:358-63.
178. HERMANN NV, LAURIDSEN E, AHRENSBURG SS, GERDS TA, ANDREASEN JO. Periodontal healing complications following concussion and subluxation injuries in the permanent dentition: a longitudinal cohort study. Dent Traumatol 2012;28:386-93.
179. ANDREASEN JO, AHRENSBURG SS, TSILINGARIDIS G. Root fractures: the influence of type of healing and location of fracture on tooth survival rates – an analysis of 492 cases. Dent Traumatol 2012;28:404-9.
180. ANDREASEN JO, AHRENSBURG SS, TSILINGARIDIS G. Tooth mobility changes subsequent to root fractures: a longitudinal clinical study of 44 permanent teeth. Dent Traumatol 2012;28:410-4.
181. LAURIDSEN E, HERMANN NV, GERDS TA, AHRENSBURG SS, KREIBORG S, ANDREASEN JO. Combination injuries 1. The risk of pulp necrosis in permanent teeth with concussion injuries and concomitant crown fractures. Dent Traumatol 2012;28:364-70.
182. LAURIDSEN E, HERMANN NV, GERDS TA, AHRENSBURG SS, KREIBORG S, ANDREASEN JO. Combination injuries 2. The risk of pulp necrosis in permanent teeth with subluxation injuries and concomitant crown fractures. Dent Traumatol 2012;28:371-8.
183. LAURIDSEN E, HERMANN NV, GERDS TA, AHRENSBURG SS, KREIBORG S, ANDREASEN JO. Combination injuries 3. The risk of pulp necrosis in permanent teeth with extrusion or lateral luxation and concomitant crown fractures without pulp exposure. Dent Traumatol 2012;28:379-85.
184. DIANGELIS AJ, ANDREASEN JO, EBELESEDER KA, KENNY DJ, TROPE M, SIGURDSSON A, ANDERSSON L, BOURGUIGNON C, FLORES MT, HICKS ML, LENZI AR, MALMGREN B, MOULE AJ, POHL Y, TSUKIBOSHI M; INTERNATIONAL ASSOCIATION OF DENTAL TRAUMATOLOGY. International Association of Dental Traumatology guidelines for the management of traumatic dental injuries: 1. Fractures and luxations of permanent teeth. Dent Traumatol 2012;28:2-12. Erratum in: Dent Traumatol 2012;28:499.
185. ANDERSSON L, ANDREASEN JO, DAY P, HEITHERSAY G, TROPE M, DIANGELIS AJ, KENNY DJ, SIGURDSSON A, BOURGUIGNON C, FLORES MT, HICKS ML, LENZI AR, MALMGREN B, MOULE AJ, TSUKIBOSHI M; INTERNATIONAL ASSOCIATION OF DENTAL TRAUMATOLOGY. International Association of Dental Traumatology guidelines for the management of traumatic dental injuries: 2. Avulsion of permanent teeth. Dent Traumatol 2012;28:88-96.
186. MALMGREN B, ANDREASEN JO, FLORES MT, ROBERTSON A, DIANGELIS AJ, ANDERSSON L, CAVALLERI G, COHENCA N, DAY P, HICKS ML, MALMGREN O, MOULE AJ, ONETTO J, TSUKIBOSHI M; INTERNATIONAL ASSOCIATION OF DENTAL TRAUMATOLOGY. International Association of Dental Traumatology guidelines for the management of traumatic dental injuries: 3. Injuries in the primary dentition. Dent Traumatol 2012;28:174-82.
187. ANDREASEN JO. Pulp and periodontal tissue repair – regeneration or tissue metaplasia after dental trauma. A review. Dent Traumatol 2012;28:19-24.
188. ANDREASEN JO, BAKLAND LK. Pulp regeneration after non-infected and infected necrosis, what type of tissue do we want? A review. Dent Traumatol 2012;28:13-8.
189. BAKLAND LK, ANDREASEN JO. Will mineral trioxide aggregate replace calcium hydroxide in treating pulpal and periodontal healing complications subsequent to dental trauma? A review. Dent Traumatol 2012;28:25-32.
190.  TSILINGARIDIS G, MALMGREN B, ANDREASEN JO, MALMGREN O. Intrusive luxation of 60 permanent incisors: a retrospective study of treatment and outcome. Dent Traumatol 2012;28:416-22.
191.  ANDREASEN JO, LAURIDSEN E, GERDS TA, AHRENSBURG SS. Dental Trauma Guide: a source of evidence-based treatment guidelines for dental trauma. Dent Traumatol 2012;28:142-7.
192.  ANDREASEN JO, LAURIDSEN E. Alveolar process fractures in the permanent dentition. Part 1. Etiology and clinical characteristics. A retrospective analysis of 299 cases involving 815 teeth. Dent Traumatol 2015;31:442-7.
193.  LAURIDSEN E, GERDS T, ANDREASEN JO. Alveolar process fractures in the permanent dentition. Part 2. The risk of healing complications in teeth involved in an alveolar process fracture. Dent Traumatol 2016;32:128-39.
194.  TSILINGARIDIS G, MALMGREN B, ANDREASEN JO, WIGEN TI, MASENG AAS AL, MALMGREN O. Scandinavian multicenter study on the treatment of 168 patients with 230 intruded permanent teeth – a retrospective cohort study. Dent Traumatol 2016;32:353-60.
195.  DIANGELIS AJ, ANDREASEN JO, EBELESEDER KA, KENNY DJ, TROPE M, SIGURDSSON A, ANDERSSON L, BOURGUIGNON C, FLORES MT, HICKS ML, LENZI AR, MALMGREN B, MOULE AJ, POHL Y, TSUKIBOSHI M. Guidelines for the Management of Traumatic Dental Injuries: 1. Fractures and Luxations of Permanent Teeth. Pediatr Dent 2016;38:358-368.
196.  ANDERSSON L, ANDREASEN JO, DAY P, HEITHERSAY G, TROPE M, DIANGELIS AJ, KENNY DJ, SIGURDSSON A, BOURGUIGNON C, FLORES MT, HICKS ML, LENZI AR, MALMGREN B, MOULE AJ, TSUKIBOSHI M. Guidelines for the Management of Traumatic Dental Injuries: 2. Avulsion of Permanent Teeth. Pediatr Dent 2016;38:369-376.
197.  MALMGREN B, ANDREASEN JO, FLORES MT, ROBERTSON A, DIANGELIS AJ, ANDERSSON L, CAVALLERI G, COHENCA N, DAY P, HICKS ML, MALMGREN O, MOULE AJ, ONETTO J, TSUKIBOSHI M. Guidelines for the Management of Traumatic Dental Injuries: 3. Injuries in the Primary Dentition. Pediatr Dent 2016;38:377-385.